Bakteriologiczne wskaźniki jakości wody - jak czytać wynik badania?

Zgodnie z normami dla wody przeznaczonej do spożycia, wskaźniki zanieczyszczenia kałowego - takie jak E. coli czy enterokoki - powinny wynosić 0 jtk/100 ml. Wynik badania bakteriologicznego zawiera jednak zwykle więcej pozycji niż tylko te dwa parametry: ogólną liczbę bakterii psychrofilnych i mezofilnych, bakterie grupy coli czy Clostridium perfringens. Wyjaśniamy, co oznacza każdy z tych wskaźników i dlaczego laboratoria badają je wszystkie razem.

• 1. Ogólna liczba bakterii w wodzie - psychrofilne i mezofilne
• 2. Bakterie grupy coli - co oznaczają w wyniku badania?
• 3. Escherichia coli i paciorkowce kałowe - wskaźniki zanieczyszczenia kałowego
• 4. Clostridium perfringens - wskaźnik dawnych lub sporadycznych zanieczyszczeń
• 5. Jak pozbyć się bakterii z wody?
• FAQ. Najczęstsze pytania o wskaźniki bakteriologiczne

1. Ogólna liczba bakterii w wodzie - psychrofilne i mezofilne

Analiza bakteriologiczna wody dla celów sanitarnych obejmuje oznaczenia "ogólnej" liczby bakterii psychrofilnych i mezofilnych oraz wskaźników zanieczyszczenia kałowego. Obecność niechorobotwórczych bakterii fekalnych wskazuje na kałowe zanieczyszczenie wody i możliwość wystąpienia również mikroorganizmów chorobotwórczych.

Bakterie psychrofilne są wskaźnikami zanieczyszczenia wody substancjami organicznymi - ich optymalna temperatura rozwoju wynosi od 10 do 25°C (zwykle ok. 20°C). Do bakterii mezofilnych zalicza się z kolei między innymi większość bakterii chorobotwórczych oraz bakterie występujące w przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt ciepłokrwistych - ich optymalna temperatura rozwoju to 25-40°C (zwykle 37°C). Oznaczenie "ogólnej" liczby bakterii przeprowadza się metodą płytkową Kocha, a wynik podaje się jako liczbę bakterii występującą w 1 cm³ wody.

2. Bakterie grupy coli - co oznaczają w wyniku badania?

Określając jakość bakteriologiczną wody do picia czy do kąpieli, niemożliwe jest zbadanie jej w kierunku wszystkich organizmów chorobotwórczych i potencjalnie chorobotwórczych, jakie mogłyby przedostać się do wody wraz z kałem ludzi i zwierząt oraz ze ściekami. Dlatego jakość bakteriologiczną wody określa się na podstawie obecności tzw. bakterii wskaźnikowych - naturalnej mikroflory jelitowej człowieka i zwierząt ciepłokrwistych. Wykrycie ich w próbce wskazuje na kałowe zanieczyszczenie i duże prawdopodobieństwo obecności również drobnoustrojów chorobotwórczych.

Termin "bakterie grupy coli" odnosi się do Gram ujemnych pałeczek zdolnych do wzrostu w środowisku zawierającym sole żółciowe. Wszystkie mają zdolność do fermentacji laktozy w temperaturze 35-37°C z wytworzeniem kwasu i gazu w ciągu 24-48 godzin. Tradycyjnie zaliczano do nich rodzaje Escherichia, Citrobacter, Enterobacter i Klebsiella. Osobną, węższą grupą są termotolerancyjne bakterie grupy coli, zdolne do fermentacji laktozy w temperaturze 44-45°C - mogą one pochodzić również z wód wzbogaconych substancjami organicznymi, np. ze ścieków przemysłowych lub rozkładających się resztek roślinnych i gleby.

3. Escherichia coli i paciorkowce kałowe - wskaźniki zanieczyszczenia kałowego

Do wskaźników kałowego zanieczyszczenia należą bakterie stale występujące w przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt ciepłokrwistych - grupa coli, paciorkowce kałowe (enterokoki) oraz beztlenowe laseczki z gatunku Clostridium perfringens. Bakterie grupy coli od dawna uznaje się za odpowiedni wskaźnik mikrobiologiczny jakości wody do picia, głównie ze względu na łatwość ich wykrywania i oznaczania.

Paciorkowce kałowe to termin odnoszący się do paciorkowców zwykle występujących w odchodach ludzi i zwierząt, taksonomicznie należących do rodzajów Enterococcus i Streptococcus. Rzadko rozmnażają się w zanieczyszczonych wodach i są bardziej wytrzymałe niż E. coli i bakterie grupy coli, dlatego ich zasadniczą wartością jest pełnienie roli dodatkowego wskaźnika jakości uzdatniania wody. Są również bardzo odporne na wysuszenie, co czyni je przydatnymi w rutynowej kontroli po ułożeniu nowych lub naprawie istniejących przewodów wodociągowych oraz do wykrywania zanieczyszczeń powodowanych spływem powierzchniowym do wód gruntowych lub powierzchniowych.

4. Clostridium perfringens - wskaźnik dawnych lub sporadycznych zanieczyszczeń

Clostridium perfringens to organizm beztlenowy tworzący formy przetrwalnikowe, który zwykle znajduje się w odchodach, choć w znacznie mniejszych ilościach niż E. coli. Organizmy te nie są wyłącznie pochodzenia kałowego i mogą pochodzić również z innych źródeł naturalnych.

5. Jak pozbyć się bakterii z wody?

Co zrobić, gdy w wodzie wykryto któryś z opisanych wskaźników bakteriologicznych? Najlepszym rozwiązaniem jest montaż bakteriobójczej lampy UV - sterylizator UV pozwoli na skuteczne usunięcie bakterii oraz mikroorganizmów z wody. Przed lampą UV warto wcześniej uzdatnić wodę mechanicznie, aby zapewnić jej maksymalną transparentność - można to zrealizować za pomocą filtra wstępnego narurowego.

Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują profesjonalnego badania wody ani interpretacji wyniku przez laboratorium lub specjalistę ds. uzdatniania wody.

FAQ. Najczęstsze pytania o wskaźniki bakteriologiczne